Psikolojik Hastalıklar

Otizm Spektrum Bozukluğu Nedir?

OTİZM

Otizm spektrum bozukluğu (ASD), bir grup gelişimsel bozukluğun adıdır. ASD semptomları becerilerin ve engellilik düzeylerinin geniş bir yelpazesini, sprektrumunu içeriyor.

Otizmli insanlar genellikle aşağıdaki özelliklere sahiptir:

  • İletişim kurmakta zorluk
  • Başkalarıyla etkileşim kurma gibi sosyal sorunlar
  • Tekrarlayan davranışlar
  • Az ilgi ve aktivite
  • Belirtiler genellikle doğumdan sonraki ilk 2 yıl içerisinde farkedilir.
  • Bireyin sosyal, okul veya işyerinde çalışabilme kabiliyetine zarar veren belirtiler görülür.

Bazı otizmli bireyler semptonlardan daha az etkilenirken, bazıları ise şiddetli bir şekilde etkilenmiş olabilir. Tedaviler kişinin semptomlardan daha az etkilenmesini ve yaşam işlevini arttırmasını sağlayabilir. Yurtdışında yapılan araştırmalarda Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri her 68 çocuktan 1’inde bir miktar otizm belirtisi tanımladı.

Asperger Sendromu ile Otizm arasındaki fark nedir?

Geçmişte Asperger sendromu ve Otistik Bozukluk ayrı ayrı bozukluklardı. “Yaygın Gelişimsel Bozukluklar” tanısında alt kategoriler olarak listelenmişlerdi. Ancak bu ayrım değişti. DSM-5 kılavuzunun son baskısı, daha büyük bir bozukluğun alt kategorilerini vurgulamamaktadır. DSM-5 bir kategorideki özellikle ve şiddeti kapsar.  Daha önceden belirtileri Asperger sendromu veya Otistik Bozukluk olarak teşhis edilen insanlar şimdi Otizm Spektrum Bozukluğu (ASD) kategorisinin bir parçası olarak kabul edilmiştir.

Otizm Belirtileri Nelerdir?

Ebeveynler veya doktorlar bebeklik döneminde ASD davranışlarını tanımlayabilir. Okul personeli bu davranışları, okul çağındaki çocuklarda rahatlıkla fark edebilir. Otizm Spektrum Bozukluğu (ASD) bulunan insanlarda aşağıdaki davranışların hepsi görülmek zorunda değildir. Ancak çoğu otistik birey, aşağıdaki belirtilerin büyük bir kısmını göstermektedir.
ASD’li bireylerde iki temel davranış biçimi vardır: “kısıtlı/tekrarlayan davranışlar” ve “sosyal iletişim/etkileşim davranışları”.

Kısıtlayıcı / tekrarlayan davranışlar şunları içerebilir:
  • Bazı davranışların tekrarlanması veya alışılmadık davranışların olması.
  • Hareketli nesneler, dönen nesneler veya nesnelerin parçalarına aşırı ilgi ve odaklanma.
  • Rakamlar, detaylar üzerinde kalıcı ve yoğun ilgi sahibi olmak.

Sosyal iletişim / etkileşim davranışları şunları içerebilir:

  • Ufak değişiklere fazla tepki göstermek ve üzülmek. Mesela odasında ki eşyaların düzeninin bozulmasını asla istememek.
  • Kısa ve tutarsız göz temasları kurmak.
  • İnsanlar öfkesini, üzüntüsünü veya sevgisini gösterdiğinde olağandışı tepkiler verme.
  • İnsanları daha az dinleme eğilimi.
  • Birinin adını söylemesi, çağırması durumunda yanıt vermemesi.
  • Sık sık sevdikleri bir konuda başkalarının ilgi duyup duymadığını önemsemeden ve karşısındakine cevap verme şansı bırakmadan konuşmak.
  • Söyledikleri ile uyuşmayan yüz ifadeleri ve hareketleri bulunabilir.
  • Alışılmadık bir ses tonu ile konuşma.
  • Empati kurmakta zorluk çekme, başkalarının bakış açısını anlamada güçlük çekme.
  • Garip, yerinde olmayan veya yalnızca kişinin iletişim yolunu bilen kişilerin anlayabileceği özel anlam taşıyan kelimeler kullanma.

ASD’si olan insanlar ışığa, gürültüye, giysilere veya sıcaklığa karşı çok hassas oldukları gibi başka zorluklarla da karşılaşabilirler.  Ayrıca uyku sorunları, sindirim sorunları ve sinir sorunları yaşayabilirler.

ASD’li bireylerin yaşamlarında fazlaca zorluk ve güçlük olmasına rağmen olarak, ASD’ye sahip bireylerde ortak görülen eşssiz kabiliyetlerde mevcuttur.

Otizm Spektrum Bozukluğu olan bireylerin güçlü yönleri ve yetenekleri:

  • ASD’li çocukların %46 sının ortalamanın üzerinde zekaya sahip olduğu biliniyor.
  • Çoğu konuyu ayrıntılı olarak öğrenebiliyor ve uzun süre boyunca unutmuyorlar.
  • Güçlü görsel ve işitsel hafızaya sahip olmaları.
  • Matematik, fen, müzik veya sanatta başarılı olmaları.

Otizm Spektrum Bozukluğu Teşhisi

Doktorlar bir çocuğun davranış ve gelişimine bakarak ASD’yi teşhis eder. ASD’li küçük çocuklar genellikle iki yaşına kadar güvenilir şekilde teşhis edilebilir.

Bir ebeveyn veya öğretmen, çocuğun sosyalleşmesini, iletişim kurmasını ve oynamasını izlemeye dayanan endişelerini artırdığında, daha büyük çocuklar ve ergenler için ASD ihtimali değerlendirilmelidir.

Yetişkinlerde ASD tanısı yapmak kolay değildir. Yetişkinlerde bazı ASD semptomları şizofreni veya dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (ADHD) gibi diğer zihinsel sağlık bozukluklarının belirtileri ile çakışabilir. Bununla birlikte, bir yetişkin olarak ASD’nin doğru bir şekilde teşhis edilmesi, bir kişinin geçmişteki zorlukları anlamasına, onun güçlü yönlerini belirlemesine ve doğru türde yardım almasına yardımcı olabilir.

Küçük çocuklarda teşhis genellikle iki aşamalıdır:

Evre 1: İyi Çocuk Kontrolleri Sırasında Genel Gelişim Taraması

Her çocuğa bir çocuk doktoru ya da erken çocuklukta sağlık hizmeti veren bir sağlık kuruluşu ile iyi çocuk kontrolleri yapılmalıdır. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), 18 ve 24 aylık ziyaretlerde spesifik ASD taramasının yapılmasını önerir.
Not: İyi çocuk kontrolleri Türkiye’de bulunan bir sistem değildir. Çocuğunuzda Otizm Spektrum Bozukluğu olduğundan şüpheleniyorsanız doktorunuz ile görüşün.
Bir çocuk ASD veya gelişimsel problemler açısından yüksek risk altındaysa erken taramaya ihtiyaç duyulabilir. Yüksek riskli olanlar şu çocukları kapsar:

  • ASD’ye sahip bir kardeş veya bir aile üyesine sahip ise,
  • ASD belirtileri varsa,
  • Erken veya düşük doğum ağırlığı ile doğmuşsa

Ebeveynlerin deneyimleri ve endişeleri, küçük çocuklar tarama sürecinde çok önemlidir. Bazen doktorlar çocuğun davranışlarıyla ilgili sorular sorar ancak aileler çocuklarının davranışları konusunda objektif olamadıkları için, doktor bu bilgileri çocuğu gözlemleriyle birleştirir.

Aşama 2: Ek Değerlendirme

Bu değerlendirme, ASD’nin teşhisinde deneyimli geniş bir yelpazede uzmana sahip bir grup doktor ve diğer sağlık uzmanlarıyla yapılır.

Ek değerlendirme şunlara bakar:

  • Bilişsel düzey veya düşünme becerileri
  • Dil yetenekleri
  • Yaşa uygun beceriler, yemek, giyinme ve tuvalet gibi günlük faaliyetlerini bağımsız olarak tamamlayabilmesi gerekir.

ASD, bazen diğer hastalıklarla veya öğrenme bozukluklarıyla birlikte görülen karmaşık bir bozukluk olduğundan, kapsamlı değerlendirme aşağıdakileri içerebilir:

  • Kan testleri
  • İşitme testi

Değerlendirmenin sonucu tedavinin planlanmasına yardımcı olacak tavsiyelerde bulunacaktır.

Büyük çocuklar ve ergenlerde teşhis

ASD semptomları okula başladıktan sonra fark edilen daha büyük çocuklar ilk önce okulun özel eğitim ekibi tarafından fark edilir ve değerlendirilir. Okul ekibi bu çocukları bir sağlık uzmanına sevk edebilir.

Ebeveynler, çocuğun sosyal iletişim zorlukları ve ince iletişimi olan sorunları da dahil olmak üzere bir çocuk doktoruyla konuşabilir. Bu ince iletişim sorunları, ses tonu, yüz ifadeleri veya beden dilini anlamayı içerebilir. Büyük çocuklar, konuşma, mizah veya alaycılık biçimlerini anlama konusunda sorun yaşayabilir. Ebeveynler ayrıca, çocuklarının akranlarıyla dostluk kurmada güçlük çektiğini de görebilir.

Yetişkinlerde teşhis

ASD’nin bulgu ve semptomlarını fark eden yetişkinler bir doktorla konuşmalı ve bir ASD değerlendirmesi için bir başvuru talebinde bulunmalıdır. Yetişkinlerde ASD teşhis testleri hala tam anlamıyla geliştirilebilmiş değildir, bu yüzden yetişkinler otizm spektrum bozukluğu konusunda uzman bir psikolog veya psikiyatrdan yardım almalıdırlar. Uzman, sosyal etkileşim ve iletişim zorlukları, duyusal konular, tekrarlayan davranışlar ve kısıtlı çıkarlar gibi konularda bilgi isteyecektir. Yetişkinlerin gelişimsel geçmişi ile ilgili bilgiler, doğru bir teşhis koymada yardımcı olacaktır; bu nedenle ASD değerlendirmesi, ebeveynleri veya diğer aile bireyleriyle konuşmayı gerektirebilir.

Otizm Spektrum Bozukluğunun Sebebi Nedir?

Bilim adamları ASD’nin kesin nedenlerini bilmiyorlar, ancak araştırmalar, genlerin ve çevrenin önemli rol oynadığını gösteriyor.
Risk faktörleri şunları içerir:

  • Cinsiyet – ASD erkek çocuklarında kızlara oranla daha fazla görülür.
  • ASD’li bir kardeşe sahip olmak.
  • Yaşlı bir ebeveyne sahip olmak (35 yaş üstü anne, 40 yaş üstü baba)
  • Genetik – ASD’li çocukların yaklaşık %25’sinde belirli genetik koşullar vardır.

Son yıllarda ASD ile tanımlanan çocuk sayısı arttı. Uzmanlar, tanı talimatlarının son yıllarda da değişmesinden dolayı ASD’nin gerçekten bir artış gösterip göstermediğinden emin olamıyorlar. Ayrıca artık daha fazla anne-baba ve doktor bu bozukluğu biliyor, bu nedenle ebeveynlerin çocuklarını taramaları daha olası ve doktorlar eskisine göre yetişkinlikte bile ASD’yi doğru bir şekilde teşhis edebiliyorlar.

Otizm Spektrum Bozukluğu Tedavisi

ASD’ye erken müdahale etme ve uygun bir bakım sunma bireylerin zorluklarını azaltabilir, bu arada yeni beceriler öğrenmelerine ve güçlü yönlerinden yararlanmalarına yardımcı olur. ASD’li bireylerin çok çeşitli sorunları olması tek bir tedavi olmadığı anlamına geliyor. Bir doktor veya sağlık mesleği uzmanıyla yakından çalışmak, doğru tedavi programını bulmanın önemli bir parçasıdır. Birçok tedavi seçenekleri, sosyal hizmetler, programlar ve yardımcı olabilecek diğer kaynaklar vardır.
İşte bazı ipuçları

  • Ayrıntılı bir defter tutun. Sağlık hizmeti sunucuları ve öğretmenlerle konuşmaları ve toplantıları kaydedin. Bu bilgiler, karar verme zamanı geldiğinde yardımcı olur.
  • Doktorların raporlarını ve defterindeki değerlendirmeleri kaydedin. Bu bilgi bir kişinin özel programlara hak kazanmasına yardımcı olabilir.
  • Özel programlarını öğrenmek için yerel sağlık departmanı, okul veya otizm destek gruplarıyla iletişime geçin.
  • Bir müdahale planı geliştirmeye ve diğer yerel kaynakları bulmaya yardımcı olabilecek bir otizm uzmanı, çocuk doktoru bulabilmek için okul yetkilileri ya da doktorunuz ile konuşun.

İlaç

Doktorunuz, ASD’de sık görülen bazı zorlukları tedavi etmek için ilaç kullanabilir. İlaçlar sayesinde ASD’si olan kişiler aşağıdaki sorunları daha az yaşayabilir:

  • Sinirlilik
  • Saldırganlık
  • Tekrarlanan davranışlar
  • Hiperaktivite
  • Dikkat Sorunları
  • Kaygı ve depresyon

Etiketler

Psikolojiktir

Site yöneticisi. Alandan olduğu için sitedeki bütün içerikler en son yöneticinin onayından geçirilerek yayınlanır. Alanla ilgili bilgileri, 4 yıllık lisans ve 2 yıllık çalışma hayatının getirdiği deneyimleri birincil ağızdan paylaşmaktadır.

İlgili Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Close
Close